23

petapouca

A Roberto Robert, redactore

da Discusion, á quen lle

gustan ós contos y ó gallego.

 

I.

 

Aló no currunchiño mais hermoso

Qu’ á luz do sol na terr’ alumeara,

Veiga frorida e prado deleitoso

Qu’ á os campiños do Eden s’ acomparara,

Aló ond’ ó Sar soberbo e caudaloso

Parece que se dorme e que se para

(Tan maino corr’ antre á robreda escura)

Ali naceu Vidal ó sin ventura[1].

 

 

II.

 

Que reposo! que luz!… que garruleiro

Brando cantar d’ os vareos paxariños

Cand’ ó salir do sol pó lo quinteiro

Douraba fontes, lagos e campiños.

Que libre respirar… que placenteiro.

Ir e vir dos cabirtos xuntadiños,

Que frescas, que polidas, que galanas,

Iban có gando as feitas aldeanas.

 

 

III.

 

Nunca ó rumor do mundo corrompido

Nunca da louca socied’ as vaidades

Nin brillo d’ os honores fementido

Foran trubar tan doces soledades,

Ceo azul, sol d’ amor, campo frorido,

Santa paz sin remorso nin saudades.

Horas que van mainiñas camiñando,

Tal alí tempo e vida iban pasando.

 

 

IV.

 

Como ó ventiño da mañan pirmeiro

No seyo d’ as rosiñas se dormia

E cal dempois toliño e rebuldeiro

Pó lo espaço inmensisimo subia,

E volvendo á baixar murmuradeiro

Por enriba d’ as chouzas rebulia

Nas aliñas levand’ ó fumo leve

Qu’ en trubias ondas á subir s’ atreve:

 

 

V.

 

E como ô mediodia, fast’ o rio

Brisas, aires, pradiños e arborado

Pousaban calorosos e sin brio

Cal viaxeiro sedento e fatigado,

E como da seran ó alento frio

De arulos misteriosos impregnado

Con pasiño lixeiro s’ achegaba

Y aire, rio, e floriñas axitaba:

 

 

VI.

 

Pasiño á paso á traballada xente

D’ os campos ás chousiñas se volvia

Mentras no lar o pote sarpullente

C’ as ricas berzas á cachon fervia.

As fabas y as balocas xuntamente

Có touciño sabroso nel se via

En compañ’ amigabre e farturenta

Qu’ alegra, que convida e que sustenta.

 

 

VII.

 

Dempois da frugal cea, ô cariñoso

Resplandor do luar claro e soave

Iban gozar ô enxido de reposo

Có abó, qu’ á longa historia contar sabe.

O rosario da Virxe proveitoso

Logo rezaban con asento grave

Y alma e corpo tranquilo se dormia

Esperando ó folgor do novo dia.

 

 

VIII.

 

Tod’ era paz e amor, y augua serena,

Tod’ era craro azul no firmamento,

Nin oubo ali á soberba qu’ envenena,

Nin vano goce, nin fatal tormento,

Nin louco rebuldar, nin fonda pena,

Nin baixo aborrecido pensamento

Vidiña tan risoña atormentaba,

Pois doce e mainamente se folgaba.

 

 

IX.

 

Naide naquel lugar probe se vira

Qu’ uns ben y outros non mal foran vivindo,

Y un qu’ afroxa de mais y outro qu’ estira

Foranse acomodando e repartindo,

Ningun da negra fame á man sentira

O seu peito fortísimo oprimindo

Nó mais que á desdichada criatura

Que se chamou Vidal ó sin ventura.

 

 

X.

 

Orfo ende que nacera, á sorte triste

Déralle por herencia ó desconsolo,

C’o á negra soledá, qu’ ô probe asiste;

Naide na terra se topou tan solo

De canto en polvo terrenal se viste

Inda correndo un polo y outro polo,

Qu’ era prob’ e dorido antr’ os doridos

E afrixido antr’ os tristes afrixidos.

 

 

XI.

 

Tiña por casa un cortelliño escuro

Tiña por leito ó chan humedecido

Por cubirtor á neve e vento duro

Qu’ entraba pó las fendas arresido.

Tiña ó sustento escaso e mal seguro

Que dan de porta en porta ô qu’ é perdido

Qu’ asi lle din con bulra non escasa

O que por probe neste mundo pasa.

 

 

XII.

 

En jamás ó infeliz decir poidera

—Esto que teño é meu!—qu’ á sorte dura

N’ inda por conceder lle concedera

Un pouco de querer ou de ternura,

Nin un pouco d’ amor, que donde houbera

Pobreza, e soledad’ e desventura,

Groria, dicha, e querer correndo pasan

Y á entradiña da porta non traspasan.

 

 

XIII.

 

Sempre por dicha prá Vidal habia

Caldo e mais pan nalgún lariño alleo,

Y á mais á caridá non s’ estendia

Que fora un mal matarlle outro deseo.

Que si á cousas mellores s’ afacia

Y outro vareo comer y outro recreo,

Traballo lle custara á bon seguro

Comer dempois berciñas e pan duro.

 

 

XIV.

 

Tal conta á xente corda se botaba

Con parsimonia concençuda e grave,

E refrans sabios con afan buscaba

Dos que dín—Nunca dés do que ben sabe.—

Y ô compango Vidal nunca probaba

Por qu’ era á sobriedá santa e saudabe

Segun á xente de poder decia

Anqu’ ela ben folgaba e ben comia.

 

 

XV.

 

Cando d’os porcos á matanza viña

¡Qu’ amabre chamuscar nas limpas eiras

O despertar da fresca mañanciña !…

¡Qu’ alegre fumo antr’ olmos e figueiras

Olendo á cocho pó los aires iña!

¡Qu’ arremangar d’as nenas mondongueiras!

¡Qu’ ir e vir dend’ o banco hastr’ a cociña!

Y aló no lar, ¡que fogo! que larada!

¡Que rica e que ben feita frixolada!

 

 

XVI.

 

Fígado con cebola ben frixida

Y un-ha folliña de laurel cheirosa,

Qu’ inda á un morto ben morto dera vida

De tan rica, tan tenra, e tan sabrosa:

Raxo en sorsa c’ un cheiro que convida,

Y á sangre d’as morcillas sustanciosa

En fregada caldeira rebotando

A que fagan morcillas convidando.

 

 

XVII.

 

Cuadro tan agradabr’ e farturento

Por tod’ á vecindá se repetia

Con garular, e risa, e gran contento,

Que suceso tan grande ó requeria.

Mais por que lle sirvise de tormento

Solo na chouza de Vidal n’ habia

Nin porco, nin mondongo, nin risiña,

Qu’ era todo nubrado e tristesiña.

 

 

XVIII.

 

Nas frias pedras do seu lar sentado

Tan vareo movemento contempraba

De negra soledade acompañado:

Naide á festa do porco ó convidaba

Qu’ era probe Vidal y era olvidado

Y á presença d’ un probe ali estorbaba

Por eso antre suspiros repitia

—¡Ay! quen fora riquiño un solo dia!

 

 

XIX.

 

Tales eran decote os seus deseos

Mais nunca ¡triste sorte! se cumprian,

E todos, todos de miseria cheos

Anos tras anos sin cesar corrian:

X’ era bello Vidal, y os duros ceos

De tan negro sufrir non se doian

Qu’ inda ó porco Vidal nunca probara

Nin naide á tal festiña ó convidara.

 

 

XX.

 

Tal com’ era costume á rica proba

Veciños con veciños se trocaban

(Ind’ ox’ esta costume se renova)

Mais á Vidal veciño non chamaban,

Que fora indina misturanza boba

Ir á dar donde daiba non topaban

E por eso Vidal, probe coitado,

Nunca catou morcilla ó desdichado.

 

 

XXI.

 

Mas ay! picaro mundo! mundo aleve!

Quen de teus pasos e revoltas fia?

Quen afirmar empavedo s’ atreve

Que non se pode á noite tornar dia?

Quen en tempo tan rápido e tan breve

Os conocidos de Vidal diria

Qu’ aquela triste homilde criatura

Iba nadar en ondas de ventura?

 

 

XXII.

 

Y asi pasou!.. qu’ aquel que todo mira

Alo da inmensa e trasparente esfera,

Donde c’ os astros centellantes xira

Misericordia de Vidal tibera.

O torpe olvido dos podentes vira

Y á pena de Vidal compadecera

E có seu brazo misterioso e forte

Trocou d’ un sopro á temeraria sorte.

 

 

XXIII.

 

Tal pó las portas de Vidal entrara

Como en campo sedento farto rio,

Aló de Cais herencia qu’ envidiara

O mais encopetado señorio.

Ucha d’ ouro ôs seus ollos relumbrara

Dandolle desvareo, e risa, e frio

E tanto tal sorpresa ó contrubaba

Que coidaba infeliz qu’ inda soñaba.

 

 

XXIV.

 

Dempois chorou, sorreu, vicou á terra

Inda pó lo seu pranto humedecida,

E canta dicha á humanidad’ encerra

Verteuse do seu peito escandecida,

Logo volvendo en si, casi s’ aterra

De ver ventura tan sin par cumprida

E postrado ante Dios fervente ora

Y ó seu misterio portentoso adora.

 

 

XXV.

 

Cumprido este deber, Vidal reposto

De sorpresa tan grave e prasenteira

Pónse limpio, amañado, e ben composto,

Co á graciña de Dios por compañeira;

Cal s’ adimira d’ ó mirar tan posto,

Cal lle di qu’ é galan por derradeira,

Y aunque calvo quedou como S. Pedro

Dínlle que ten risado pelo negro.

 

 

XXVI.

 

Chámalle aquel, amigo; ¡cousa rara!

Qu’ antes—Vidal! con sorna lle desia,

Y outro lle volve pracenteiro á cara

Que nautronte ó caris lle retorsia,

Tal miniña de velo se trubara,

Tal outra xunta del se rebolvia,

E séica non faltou quen lle dixera

Que feito com’ un santo se volvera.

 

 

XXVII.

 

Qu’ é triste ó rostro da mortal pobreza

Qu’ entre ximidos e dolores nace,

Y hastra á hermosura ven, cando riqueza

Có seu mirar risoño nos comprace.

Presta o diñeiro encanto e gentilesa,

Y un Dios ó mesmo demo se tornara

Si tomando á figura de banqueiro

Remexése diñeiro e mais diñeiro.

 

 

XXVIII.

 

Estos misterios son… eu me confundo

y en van’ ôs espricar me propuñera;

Pero Vidal filosofo profundo,

Qu’ anque xamais nos libros deprendera

A conta propia deprendeu no mundo,

Non de mudansa tal se sorprendera,

Qu’ aló no seu caletre á adiviñara

Cando en ser rico con afan soñara.

 

 

XXIX.

 

Por eso recibeu con cortesia

Recrebos, agasaxo e comprimento,

Q’ un tras outro homildoso lle facia,

Escoria vil do humano sentimento.

El á baixesa d’ eles comprendia

Y anque vano nin torpe pensamento

Contra xentiñas tales meditaba,

Forte e séria lision darlles pensaba.

 

 

XXX.

 

Un-ha mañan, á un santo e bon suxeto

Un quiño lle mercou, ¡soberbo quiño!

Tan niveo, tan plantado e tan repleto

Cal nunca ó vira tal ningun veciño.

Era curto de perna, o lombo neto,

Do rabo hastra á cabeza redondiño,

Y ó coiro tan graxento relusia

Que mesmo de manteiga paresia.

 

 

XXXI.

 

—Alabado sea Dios!—Dios ch’ ó bendiga!

—S. Antonio ch’ ó guarde!—asi escramaban

Mentras qu’ ó cocho á paso de formiga

Y ó seu dono Vidal, serios pasaban.

A falarlle á Vidal cada un s’ obriga

Qu’ ó porco xa mortiño contempraban

E nera de perder tan bon bocado

Pó las mans de Vidal morto e salgado.

 

 

XXXII.

 

Log’ ó berrido do infeliz pasente

Que sofre có coitelo morte dura

Fender ós aires no lugar se sente,

Pouco á pouco á gorxiña queda muda,

O suspiro postrer soa estredente,

A sangre corre, ó matachin xa suda,

E naquel grave e quirtico momento

É o porco, vida e mundo e pensamento.

 

 

XXXIII.

 

O difunto ali está repantrigado,

C’ un-ha cebola n’ antraberta boca,

(Qu’ inda parés qu’ á come ó desdichado)

Pero nó no chorés qu’ á el solo toca

Dormir sono tan triste descuidado,

Pois as iras d’ inferno non proboca

Nin groria ten nin porgatorio ardente,

El dormirá insensible eternamente.

 

 

XXXIV.

 

Non cab’ en si Vidal de tan contento,

O cheiriño do porco ll’ enlouquece,

Qu’ entr’ os porcos nacidos é un portento

Aquel qu’ ante seus ollos aparece,

Certa satisfacion, certo contento,

No rostro d’ os presentes resplandece

Que mesmo quer decir en lenguax mudo

¡Este si que ch’ é un porco repoludo!

 

 

XXXV.

 

Mais c’ ó cocho Vidal soyo s’ encerra

Mentras qu’ á xente aturrullada mira…

Câl se pasma, câl bufa, câl s’ aterra

Que nunca tal naquel lugar se vira,

Câl outro lle xurando eterna guerra,

Dás voltas que dá ó mundo s’ adimira

Pois que nunca en jamas nengun veciño

Lle batera c’ á porta no fociño.

 

 

XXXVI.

 

Era aquel un rifar desesperado,

Pero Vidal ó xordo se facia,

A noit’ enteira se pasou cerrado,

Y ô arbór primeiro do siguente dia

C’ un varal de morcillas ben cargado

Que á pouco de cargado se rompia,

Apareceu lavado e reverendo

A todos c’ ó seu porte sorprendendo.

 

 

XXXVII.

 

El direitiño ô seu facer marchaba

Con paso despacioso camiñando,

E un sorrir nos seus labios s’ atopaba

Qu’ antroido iba dicindo ou contrabando,

Dempois con voz qu’ as xentes atroaba

Foise de porta en porta perguntando:

—Deronlle aqui morcillas á Vidal?

—Aqui non!!!—Pos adiante có varal!

 

 

XXXVIII.

 

Asi as chousas correu un-ha por un-ha

Y ó varal inteiriño inda se via,

Con triste si non respondeu ningun-ha

De cantas en redondo requeria.

Rindos’ entanto á falsa de fertun-ha

Con sonsa voz de bulra repetia:

—Deronlle aqui morcillas á Vidal?

—Aqui non!!!—Pois adiante có varal!

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

 

XXXIX.

 

Vidal morreu, y ó tempo foi pasando,

Braso qu’ os duros mármores arrasa

Antre helados escombros enterrando

Do bon Vidal á solitaria casa.

Mais sempr’ esta historiña foy quedando,

Ind’ oxe mesmo por provervio pasa,

E cand’ ó nome de Vidal s’ invoca

Muda sole quedar mais d’ un-ha boca.

 


  1. Eu ben sei qu' en rigor  estas octavas non en maneira algu-ha á glosa  d' un cantar, e que mellor e con mais propiedade podia chamarse conto; pero como pó lo d' ahora non penso facer en gallego nengun libro de contos póñoo aqui, un-ha vez que nestes cantares tratei de pintar as costumes d' os nosos nobres aldeans, e sirven estas octavas prá dar á conocer un-ha d' as mais antiguas e mais usadas. Sempre me conmoveu o relato de este conto sencillo patriarcal, e por eso  decidinme á versificalo contando c' á benevolencia d' os lectores. ¡Son tantos os desdichados á quen nas nosas aldeas non se ofrece a proba do porco, e que soñan có dia en que, como Vidal poidan decir á os seus avaros veciños —Adiante c' ó varal!...

License

Cantares Gallegos Copyright © by petapouca. All Rights Reserved.

Feedback/Errata

Deixe uma resposta

O seu endereço de email não será publicado.